Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ABD merkezli Newsweek dergisinin sorularını yanıtlayarak Türkiye’nin dış politika öncelikleri, Orta Doğu’daki gelişmeler, Rusya-Ukrayna Savaşı, NATO, Suriye ve “Terörsüz Türkiye” sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Erdoğan, küresel ölçekte artan gerilimlere karşı diplomasinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu kapsamında Türkiye’nin önceliklerini anlatan Erdoğan, çatışmaların daha geniş coğrafyalara yayılmasının önlenmesi, diplomatik kanalların açık tutulması ve tarafların yeniden müzakere masasına dönmesinin önemine dikkat çekti.
Erdoğan ayrıca Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daha temsili, etkin ve hesap verebilir bir yapıya kavuşturulması gerektiğini belirterek, küresel karar alma mekanizmalarında reform çağrısını yineledi.
ABD-İran gerilimi ve Mekke Ortak Savunma Anlaşması
ABD ile İran arasındaki gerilime ilişkin konuşan Erdoğan, Washington yönetimiyle Ankara arasındaki müttefiklik ilişkisine, İran’ın ise Türkiye’nin komşusu olduğuna işaret etti. Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı görüşmelerde diplomasiye azami önem verilmesi gerektiğini aktardığını, İranlı muhataplarla da iletişim kanallarının açık olduğunu söyledi.
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin enerji arzı ve küresel ticaret açısından önem taşıdığını belirten Erdoğan, Türkiye’nin önceliğinin çatışmanın yayılmasını önlemek ve tarafları yeniden müzakere zeminine taşımak olduğunu ifade etti.
Pakistan ve Suudi Arabistan ile imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması hakkında da değerlendirmelerde bulunan Erdoğan, anlaşmanın İran, İsrail veya başka bir ülkeye karşı kurulmuş bir ittifak olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi. Anlaşmanın bölgesel güvenlik ve ortak savunma kapasitesi çerçevesinde ele alınması gerektiğini belirten Erdoğan, olası bir saldırı durumunda verilecek karşılığın saldırıya uğrayan ülkenin çağrısı ve ihtiyaçları doğrultusunda şekillenebileceğini kaydetti.
Suriye, İsrail ve NATO mesajı
İsrail’in Suriye’ye yönelik saldırıları konusunda da konuşan Erdoğan, Türkiye’nin dış politikasını kaçınılmaz savaş senaryoları üzerinden oluşturmadığını söyledi. Suriye’nin egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve milli birliğinin korunmasını istediklerini belirten Erdoğan, bölgedeki istikrarın güçlendirilmesinin önemine vurgu yaptı.
Türkiye’nin NATO içerisindeki konumuna da değinen Erdoğan, farklı ülkelerin üçüncü devletlerle geliştirdiği ilişkilerin otomatik olarak Türkiye’ye yönelik tehdit şeklinde değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti. Olası askeri çatışmaların sonuçlarını tartışmak yerine, çatışma ihtimalini azaltacak diplomatik girişimlere yoğunlaşılması gerektiğini savundu.
Erdoğan, Türkiye ile İsrail arasında ciddi görüş ayrılıkları bulunduğunu belirtirken, Türkiye’nin İsrail halkıyla veya herhangi bir toplumla husumeti olmadığını, itirazlarının uluslararası hukuka aykırı olduğunu değerlendirdiği politikalara yönelik olduğunu söyledi.
“Terörsüz Türkiye” ve Kürtler mesajı
“Terörsüz Türkiye” hedefinin stratejik bir amaç olduğunu belirten Erdoğan, PKK’nın fesih ve silah bırakma yönündeki kararlarının önemli bir aşama olduğunu ancak sürecin sahada eksiksiz uygulanması gerektiğini ifade etti.
Suriye’deki silahlı unsurların merkezi devlet yapısı altında bütünleşmesi gerektiğini savunan Erdoğan, sürecin eşit vatandaşlık temelinde ilerlemesini desteklediklerini söyledi.
Kürtlerle ilgili değerlendirmelerinde ise “Kürtler, bizim kardeşlerimiz” ifadesini kullanan Erdoğan, Türkiye açısından ölçünün etnik kimlik değil, terör, şiddet ve milli güvenliğe yönelik tehditler olduğunu belirtti. İran’daki gelişmeler sırasında PKK/PJAK’ın ortaya çıkan koşullardan yararlanma girişimlerinin de takip edildiğini ifade etti.
Rusya-Ukrayna Savaşı için yeniden müzakere vurgusu
Rusya-Ukrayna Savaşı’nın daha geniş bir coğrafyaya yayılma riskine dikkat çeken Erdoğan, Türkiye’nin savaşın yeni ülkeleri içine çeken bir çatışmaya dönüşmesini önlemeyi hedeflediğini söyledi.
İstanbul görüşmeleri, Karadeniz Tahıl Girişimi ve esir takaslarını Türkiye’nin her iki tarafla iletişim kurabilmesinin ortaya çıkardığı sonuçlar arasında gösteren Erdoğan, Türkiye’nin hem NATO müttefiki olduğunu hem de Rusya ve Ukrayna yönetimleriyle doğrudan temas kurabildiğini belirtti.
Karadeniz’de sivil deniz taşımacılığı, ticaret yolları ve enerji altyapısının korunmasının önemine değinen Erdoğan, gerekli siyasi iradenin ortaya çıkması halinde Türkiye’nin yeniden müzakere masasının kurulmasına ve barış sürecine katkı sağlamaya hazır olduğunu ifade etti.
“Batı mı, Doğu mu?” tartışmasına Erdoğan’dan yanıt
Türkiye’nin dış politika yaklaşımına ilişkin de mesajlar veren Erdoğan, Türkiye’ye “Batı mı, Doğu mu?” şeklinde bir tercih dayatılmasını doğru bulmadıklarını söyledi.
NATO’daki konumun yanı sıra Türk Devletleri Teşkilatı, İslam İşbirliği Teşkilatı, Şanghay İşbirliği Örgütü, G20 ve D-8 gibi farklı çok taraflı platformlarda ilişkilerin geliştirildiğini belirten Erdoğan, ASEAN ile ilişkilerin “Diyalog Ortaklığı” seviyesine yükseltilmesini de bu yaklaşımın örneklerinden biri olarak gösterdi.
Çin ile ticaret, yatırım ve bağlantısallığın geliştirilmesine önem verdiklerini belirten Erdoğan; Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru, TRIPP ve Kalkınma Yolu Projesi gibi girişimlere dikkat çekti. Türkiye’nin Avrupa ile Asya arasındaki konumunun çok yönlü bir dış politika yürütmeyi gerekli kıldığını ifade eden Erdoğan, milli menfaatler, bölgesel istikrar ve küresel barışın birlikte gözetildiğini söyledi.
