Kenya'da yapılan bir araştırma, Afrika fillerinin hastalık ve rahatsızlık durumlarında yalnızca içgüdüsel davranışlarla hareket etmediğine, bazı bitkileri tedavi amacıyla seçiyor olabileceklerine ilişkin dikkat çekici bulgular ortaya koydu.
Kenya'nın Elgon Dağı bölgesinde gerçekleştirilen araştırmada, fillerle uzun süredir iç içe yaşayan yerel toplulukların yanı sıra yaban hayatı gözlemcileri ve bölgedeki toplumların ileri gelenleriyle görüşüldü. Bu görüşmelerden elde edilen bilgiler, fillerin farklı sağlık sorunlarında belirli bitki türlerine yöneldiğine dair çok sayıda gözlemi ortaya çıkardı.
Bölgede yaşayan filler, mineraller açısından zengin kayalara ulaşmak için mağaralara girip kayaları dişleriyle kazımaları nedeniyle “tuz madencisi filler” olarak da biliniyor. Ancak Scientific Reports dergisinde yayımlanan araştırma, bu sıra dışı hayvanların bitkileri yalnızca beslenmek amacıyla tüketmediğine dair yeni ipuçları sundu.
Araştırmacılar, görüşmelerden elde edilen anlatımlara dayanarak fillerin 35 farklı bitki türünü kullandığı sonucuna ulaştı. Bu bitkilerin 25'inin ise bölgede insanlar tarafından çeşitli rahatsızlıkların tedavisinde kullanıldığı biliniyor.
Anne filler yavrularına bitkisel karışım hazırlıyor
Araştırmada aktarılan bazı gözlemler özellikle dikkat çekti. Bir yaban hayatı gözlemcisi, fillerin “Angurweet” olarak bilinen bir bitkiyi yavrularına vermek amacıyla kullandığını anlattı. Bölgede çeşitli rahatsızlıklara, özellikle mide ağrısına karşı kullanılan bitkinin filler tarafından farklı şekilde hazırlandığı belirtildi.
Gözlemciye göre anne filler, Angurweet bitkisinin yapraklarını kopardıktan sonra bunları başka ağaçların kökleriyle birlikte ağızlarında uzun süre çiğniyor. Elde edilen karışıma daha sonra kendi sütlerini kattıkları ve hazırladıkları karışımı yavrularına verdikleri aktarıldı.
Ancak araştırmacılar, bu gözlemlerin fillerin bilinçli biçimde tıbbi tedavi uyguladığını kesin olarak kanıtlamadığı konusunda temkinli davranıyor. Japonya'da Nagasaki Üniversitesi'nde görev yapan primatolog Profesör Michael Huffman, söz konusu anlatımı ilginç bulduğunu ancak fillerin yavrularına özel bir tedavi uyguladığının doğrulanması için daha fazla bilimsel kanıt gerektiğini belirtti.
Bilim insanları bu kanıtları elde etmek için çalışmalara başladı. Yerel yaban hayatı uzmanlarına kameralar dağıtan araştırma ekibi, fillerin hangi durumlarda hangi bitkileri seçtiğini doğrudan gözlemlemeyi hedefliyor. Aynı zamanda kullanılan bitkiler laboratuvar ortamında incelenerek, içerdikleri bileşiklerin olası biyolojik etkileri araştırılıyor.
Araştırmanın önde gelen isimlerinden Hamburg'daki Bernhard Nocht Tropikal Tıp Enstitüsü'nden Dr. Fabien Schultz, yerel bilgilerin araştırmacılara önemli bir başlangıç noktası sağladığını belirtti. Ekip, fillerin hareketlerini takip ederek belirli sağlık sorunlarında belirli bitkileri tercih edip etmediğini ve bu bitkilerin gerçekten ilgili biyolojik aktiviteye sahip olup olmadığını ortaya çıkarmaya çalışıyor.
Hayvanların doğal eczanesi araştırılıyor
Hayvanların kendilerini tedavi etmek amacıyla bitkilerden ve diğer doğal kaynaklardan yararlanması bilim dünyasında uzun süredir araştırılıyor. Fillerin kendi kendilerini tedavi ettiğine ilişkin bilimsel anlatımların ise yüzyıllar öncesine uzandığı belirtiliyor.
Romalı yazar Claudius Aelian, üçüncü yüzyılın başlarında kaleme aldığı De Natura Animalium adlı eserinde yaralanan bir filin zeytin ağacının çiçeklerini ve yağını tükettiğini anlatmıştı.
Günümüzde araştırmacılar, hayvanların doğal ortamlarında kullandıkları bitkilerin insan sağlığı açısından da yeni ilaçların geliştirilmesine katkı sağlayabilecek bileşikler barındırıp barındırmadığını araştırıyor.
Brown Üniversitesi'nden Dr. Elodie Freymann, doğadaki canlıların ilaç üretimi konusunda olağanüstü özelliklere sahip olduğunu belirterek ormanların korunmasının yalnızca hayvanlar açısından değil, gelecekte keşfedilebilecek yeni tedaviler açısından da önem taşıdığını vurguladı.
Araştırmacılara göre birçok modern ilacın geliştirilmesinde ağaçlar, algler, mantarlar ve mercan resiflerinden elde edilen doğal bileşiklerden yararlanılıyor. Bu nedenle filler gibi canlıların hangi bitkileri, hangi koşullarda ve ne amaçla kullandığının anlaşılması, hem hayvan davranışlarının hem de doğanın sunduğu potansiyel tıbbi kaynakların daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayabilir.
Elgon Dağı'ndaki araştırma ise filler ile bitkiler arasındaki bu ilişkinin yalnızca beslenmeden ibaret olup olmadığını ortaya çıkarmak için yeni bir bilimsel sürecin kapısını aralıyor.
