Türk dizi sektöründe yaşanan bütçe ve reklam krizi, televizyon dünyasının geleceğine ilişkin endişeleri artırdı. Geçmişte sezona 57 yapımla başlayan sektörün bu sezon 36 diziyle ekranlara gelmesi, ekim ayında son 30 yılın en düşük reklam gelirinin görülmesi ve altı dizinin yeni bölüm yayınlamama kararı alması krizin boyutunu ortaya koydu. Sözcü TV'de konuşan Dizi Doktoru gazeteci Oya Doğan, Türk dizilerinin yerli izleyiciden uzaklaşarak yurt dışına satış odaklı hazırlanmasını eleştirirken televizyon yöneticisi Murat Yancı da gerekli önlemler alınmazsa yeni dizi ve program üretiminin imkânsız hale gelebileceği uyarısında bulundu.
Türk televizyonlarında yeni sezon, önceki yıllara göre daha az yapımla başladı. Geçmişte 57 dizinin yer aldığı sezon açılışında bu yıl sayı 36'ya geriledi. Ekim ayında son 30 yılın en düşük reklam gelirinin görülmesi de yapım maliyetleri ile televizyon kanallarının gelirleri arasındaki makasın açıldığını gösterdi. Altı dizinin yeni bölümlerini yayınlamama kararı alması ise sektördeki belirsizliği artırdı.
Türk televizyonlarındaki dizilerin yaşadığı reklam krizi ekranlara da yansıdı. Ekim ayından bu yana altı dizi final yaparken NOW, bir ay içinde ikinci yapımına veda etmeye hazırlanıyor. Sezonun ilk finali 4 Ekim'de Star TV'de yayınlanan Çirkin ile geldi. ATV, A.B.İ., Aşk ve Taht ile Mercan Köşk dizilerini peş peşe ekrandan kaldırdı. NOW'da yayınlanan Sevdam Karadeniz dördüncü bölümünde final yaparken, Halef: Köklerin Çağrısı da 43. bölümüyle ekran yolculuğunu tamamladı.
Final yapan diziler ve tarihleri şöyle:
Çirkin (Star TV): 4 Ekim
A.B.İ. (ATV): 6 Ekim
Aşk ve Taht (ATV): 7 Ekim
Mercan Köşk (ATV): 17 Ekim
Sevdam Karadeniz (NOW): 2 Kasım
Halef: Köklerin Çağrısı (NOW): 43. bölüm
Sözcü TV'de konuşan Dizi Doktoru gazeteci Oya Doğan, Türk dizi sektöründeki krizin nedenlerini değerlendirdi. Yapımların artık yerli izleyicinin beklentilerinden çok yurt dışına satılma ihtimaline göre hazırlandığını savunan Doğan, ekrandaki hikâyelerin toplumun gerçek yaşamından uzaklaştığını söyledi.
Doğan, sektördeki değişimi şu sözlerle anlattı:
"En büyük sebebi bize dizi yapmıyorlar, yurt dışına satılması için yapıyorlar. Biz bu ülkede hiç fakir insan gösteremiyoruz, boğazı, yalıyı, yakışıklı erkekleri, güzel kadınları gösteriyoruz. Kimse dükkâna gitmiyor, holdinge gidiyor."
Netflix yöneticilerinden birinin kendisine dizi sürelerinin uzun olduğunu söylediğini de aktaran Doğan, 160 dakikayı bulan bölüm sürelerinin sürdürülebilir olmadığını belirtti.
Türk dizilerinin yurt dışındaki izleyicinin beklentilerine de eskisi gibi karşılık veremediğini ifade eden Doğan, geçmişte ekrana taşınan Türkiye portresinin değiştiğini söyledi.
Doğan, "Uzak Şehir'in başlattığı bütün televizyonu saran bir şey var. Bize bir Türkiye sundunuz, daha Batı görünümlü bir Türkiye'ydi. Şimdi anlamadığı bambaşka şeyler görüyorlar. Silah, kaçakçı gibi dizilerde rol alıyor. Bunlar holdingde çalışan insanlardı, şimdi hepsi kaçakçı. Yurt dışındaki izleyicinin de kafası karıştı" dedi.
Yapımcıların yurt dışı pazarlarında şirketleşmeye başlamasına da değinen Doğan, "Bence yurt dışına eskisi gibi dizi satamıyoruz. Türk yapımcılarımızın büyük bir çoğunluğu Arabistan'da, Latin Amerika'da şirket kurup orada dizi çekmeye başladı. Niye bizden dizi alsınlar ki? Orada şubeleşiyorlar" ifadelerini kullandı.
Sektördeki bütçe tartışmalarının oyuncuların aldığı ücretlere indirgenmesini doğru bulmadığını söyleyen Oya Doğan, yüksek kazanç elde eden oyuncu sayısının sanıldığı kadar fazla olmadığını savundu. Doğan, sorunun yalnızca oyuncu kaşelerinden kaynaklanmadığını, sistemin bütününde ciddi bir adaletsizlik bulunduğunu belirtti.
Ekonomik kriz dönemlerinde izleyicinin eğlenceli ve umut veren yapımlara yöneldiğini hatırlatan Doğan, geçmişte Çocuklar Duymasın ve Avrupa Yakası gibi komedi projelerinin bu ihtiyaca karşılık verdiğini söyledi. Günümüzde ise ekranlarda ağırlıklı olarak silah ve çatışma temalı yapımların yer aldığını belirterek izleyicinin artık bu içeriklerden yorulduğunu ifade etti.
Doğan, televizyonların yalnızca dizilere yaslanan yayın anlayışını da değiştirmesi gerektiğini savundu. Dizi sektörünün tamamen biteceğini düşünmediğini belirten gazeteci, daha umut veren hikâyelere ve televizyonculuğun farklı program türlerine yeniden ağırlık vermesine ihtiyaç olduğunu söyledi.
