Maya uygarlığının tapınaklarını, seramiklerini ve mezarlarını süsleyen parlak kırmızı boyanın arkasından büyük bir çevre felaketi çıktı. Araştırmacılar, Mayaların kırmızı pigment elde etmek için kullandığı sinabar mineralinin, yüzyıllar boyunca su kaynaklarını cıva ile kirlettiğini ortaya çıkardı.
Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, Meksika'nın Yucatan Yarımadası'ndaki iki önemli su kaynağından alınan tortu örneklerinde son derece yüksek cıva konsantrasyonları tespit edildi. En kirli örneklerde cıva seviyesi milyonda 2,3 parçaya (ppm) kadar ulaştı.
Mayalar, tapınak duvarlarını ve seramikleri süslemek, dini törenlerde kullanılan eşyaları renklendirmek için vermilyon adı verilen parlak kırmızı pigmenti kullanıyordu. Bu pigment, cıva sülfür içeren sinabar mineralinden elde ediliyordu. Hatta mineralin ölülerin kemikleri üzerine serpildiği mezarlarda da izlerine rastlandı.
Sinabar, Maya uygarlığının yaşadığı Yucatan Yarımadası'nda doğal olarak bulunmuyordu. Araştırmacılar, değerli kabul edilen bu mineralin muhtemelen bugünkü Honduras gibi uzak bölgelerden getirildiğini belirtti.
Araştırma ekibi, Mayıs 2023'te Coba Gölü ve Xcach obruğundan tortu örnekleri alarak geçmişteki kirliliğin izini sürdü. Analizlerde, cıva kirliliğinin özellikle MS 250-920 yılları arasındaki Klasik Maya Dönemi'nde yoğunlaştığı belirlendi. Coba Gölü'nde ise en yüksek seviyelere MS 250-400 yılları arasında ulaşıldı.
Yağmur sularının sinabar parçacıklarını göllere ve obruklara taşıdığı, tortularda yaşayan bakterilerin ise cıvayı metilcıva adı verilen çok daha zehirli bir bileşiğe dönüştürdüğü değerlendirildi. Bu madde, özellikle balıkların vücudunda birikerek besin zinciri yoluyla insanlara ulaşabiliyor.
Araştırmacılar, tortu örneklerinde tatlı su kabuklularına ait mikro fosillerin ve alg izlerinin de neredeyse tamamen kaybolduğunu tespit etti. Bu durum, su ekosisteminin kirlilikten ciddi şekilde etkilenmiş olabileceğine işaret etti.
Araştırmacılar, Mayaların doğrudan cıva zehirlenmesi yaşadığını kesin olarak kanıtlayamadı ancak kirlenmiş suyun içilmesi veya cıva biriktirmiş balıkların tüketilmesi nedeniyle insanların bu maddeye maruz kalmış olabileceği belirtildi.
Üstelik cıva kirliliğini fark etmek de kolay değildi çünkü bu madde suyu bulanıklaştırmıyor veya kırmızıya dönüştürmüyordu. Böylece Mayalar, kullandıkları kırmızı pigmentin su kaynaklarını kirlettiğinden habersiz yaşamlarını sürdürdü.
